اصفهان - ارگ قورتان،
ارگی عظیم افراشته بر کرانه زاینده رود به عنوان دومین سازه خشت و گلی جهان در منطقه ورزنه در شرق اصفهان خودنمایی می کند و چشم هر بیننده ای را خیره می سازد. اگر از شهر اصفهان به طرف شهر -ورزنه حرکت کنید، پس از ۱۱۰کیلومتر به روستایی در کرانه های زاینده رود خواهید رسید که محلی ها، آن را قورتان یا گورتان می نامند. اهمیت این روستا از آن جهت است که دومین سازه عظیم خشت و گلی جهان یعنی ارگ قورتان را در خود جای داده است. قدمت ارگ به قرن چهارم هجری و دوره دیلمیان بازمی گردد،البته برخی مورخان با کشف بقایای ظروف سفالی در شرق این روستا و تخمین قدمت آنها معتقدند پیدایش روستای قورتان به دوره هخامنشی مربوط می شود و بعدها به دلیل ناامنی و وجود فشارهای حکومتی، مردم روستا ناگزیر به ساخت ارگ شده اند. در تاریخ جامع ایران نیز قدمت روستا به دوره حکومت بهرام پنجم (ملقب به بهرام گور فرزند یزدگرد اول) نسبت داده شده است چرا که در گذشته قلعه یی در شمال غربی روستا وجود داشته که به آن بارام شاه (مخفف بهرام شاه) اطلاق می شده و محلی ها بعدها با ساخت ارگ، به آن قلعه قدیمی، قلعه کنی (قلعه کهنه) می گفتند. البته سال ها از تخریب قلعه کهنه می گذرد و امروزه در محل آن، کشاورزی انجام می شود. انتساب ارگ قورتان به دوره حکومت بهرام گور قویتر به نظر می رسد زیرا نقل است بهرام گور هنگام شکار با اسبش در تالابی فرو می رود و می میرد و به احتمال زیاد، آن تالاب، تالاب گاوخونی بوده است. عده یی بر این باورند که منظور از قورتان، (گوردان) است و این تغییر نام در طول زمان به واسطه محدودیت های حروف در زبان عربی به وجود آمده است. گوردان به معنی جایی است که گور (گورخر) فراوان دارد، زیرا شهرها و محل هایی که زیستگاه های اصلی گورخر ایرانی هستند معمولا با گور آغاز می شوند و گوردان نیز از همین قاعده تبعیت می کند. عده دیگر معتقدند: قورتان به معنی انبار سلاح و مهمات است و این احتمال می رود که ارگ قورتان قلعه یی نظامی بوده و در قسمت هایی از آن سلاح نگهداری می شده است. با این حال،تا سال ۱۳۳۵تمامی مردم روستای قورتان در ارگ زندگی می کردند و بتدریج با برقراری امنیت درخارج از ارگ و افزایش جمعیت اهالی به ساخت خانه در بیرون ارگ اقدام کردند تا جایی که امروزه تعداد انگشت شماری خانوار در محوطه پنج هکتاری ارگ زندگی وبقیه اهالی نیز از ارگ به عنوان محلی برای نگهداری دام و علوفه استفاده می کنند. زبان اهالی قورتان علاوه بر فارسی برگرفته از زبان زردشت است. غیر از ارگ نقاط دیدنی دیگری نظیر قلعه ناواب، نخلدان، کبوترخانه، آب انبار روستایی بلان و پنج مسجد در قورتان قرار گرفته اند که هر یک آثاری منحصر به فرد به حساب می آیند. خروج اهالی از ارگ و نگهداری حیوانات درون آن باعث شده است آسیب فراوانی به آن وارد شود، اما عده یی از اهالی به منظور حفظ ارگ و جلوگیری از تخریب بیشتر آن تشکلی را با نام حامیان ارگ زنده به ثبت رسانده اند. از اقدامات جالب توجه این گروه بازسازی یکی از کبوترخانه ها (محل نگهداری از کبوتر در اطراف ارگ و با هزینه اهالی قورتان) بوده است ونیز ازدیگر اقدامات موثر حامیان ارگ زنده رود، تلاش برای ثبت ارگ قورتان در فهرست آثار ملی بوده است تا جایی که ارگ قورتان به عنوان دومین بنای عظیم خشت و گلی و تنها قلعه مسکونی ایران در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. این اثر بی نظیر مانند عروس درمنطقه کویری شرق اصفهان هرساله پذیرای میهمانان نوروزی و نیز گردشگران داخلی و خارجی است.
