موقعيت جغرافيايي:
شهر طالخونچه، از توابع شهرستان مباركه، در 13 كيلومتري جنوب شرقي اين شهرستان واقع شده است. عرض جغرافيايي آن 21َ ـ2ْ3 شمالي و طول جغرافيايي آن 3َ ـ 51ْ شرقي مي باشد. ارتفاع آن از سطح دريا 1670 متر است.
وجه تسميه طالخونچه:
در مورد علت نامگذاري اين شهر در منابع تاريخي و جغرافيايي مطالب بسياري آورده شده است آنچه صحيح تر به نظر مي رسد عبارتند از:
› مرحوم محمد مهدي بن محمد رضا الاصفهاني ـ در كتاب نصف جهان في تعريف الاصفهان ـ طالخونچه طالخونچه را تالي خوني نوشته است.
› در كتاب تاريخ تشيع اصفهاني، نام قديمي آن را طالقان نوشته اند كه محل ولادت وزير دانشمند آل بويه صاحب بن عباد مي باشد. در گذشته دور چند طالقان در ايران وجود داشته يكي طالقان قزوين، ديگري طالقان ري، و طالقان اصفهان كه نام قديمي طالخونچه مي باشد.
› يكي از وجه تسميه هاي طالخونچه كه در نقشه هاي قديمي وجود دارد تل خوني مي باشد كه با توجه به شوتهد و قراين موجود و آنچه از گذشتگان سينه به سينه نقل شده صدق مي كند و اين نام بعد از حمله افغان ها به اصفهان و نواحي اطراف آن كه با قتل و خونريزي بسيار همراه بود صدق مي كند. چون افغان ها به نزديكي طالخونچه رسيدند از مردم آذوقه بسيار طلب كردند و در نهايت به علت عدم تامين خواسته آنها و سپس مقاومت و ايستادگي مردم در برابر هجوم آنها مردم را از دم تيغ گذراندند و جوي خوني به راه انداختند كه از بالاي تل به پايين سرازير شد و از آن زمان به بعد اين محل را تل خوني ناميدند.
› يكي ديگر از علتهاي نامگذاري طالخونچه اين است كه در گذشته هاي دور این محل بر روی تلی و در درون قلعه قرار داشته و چون مردم هنگام انجام مراسم ازدواج طبق ها با خونچه هایی را بر سر می گذاشتند و در صف منظمی حرکت می کردند به همین علت این محل را تا خونچه نامیده اند.
در مورد قدمت طالخونچه اقوال و شواهد موجود بیانگر تاریخی بودن آن است و قدمت آن بیش از 1000 سال است. وجود مسجد خیبر در ظلع شرقی آن که از قدیمی ترین مساجد شهر بوده و تنها یک سنگ نوشته از آن باقی است، مؤید این مطلب است. وجود قناتهای و چشمه سارها در حاشیه شور در گذشته ای نه چندان دور حاکی از آبادانی این محل داشته است که متأسفانه اکثر آن خشک شده و یا از بین رفته و به علت تغییر و تحولات اقتصادی و اجتماعی در منطقه و خصوصاً طالخونچه، آثار تاریخی بسیاری در این شهر از بین رفته و متأسفانه تنها باید به شواهد جزئی و یا در آنچه در بعضی کتب جغرافیایی و تاریخی آمده است اکتفا کنیم.
ویژگی های فرهنگی طالخونچه:
فرهنگ هر جامعه، هویت ملی، مذهبی، آداب و رسوم و افکار و عقاید آن جامعه را در طول دوران تاریخی و مکان جغرافیایی آن بیان می کند. فرهنگ هر جامعه گذشته مردمی را به تصویر می کشد که در ادوار مختلف تاریخی هویت خود را حفظ کرده و عامل بقای آن، اصلت فرهنگی، مردمی در یک فضای جغرافیایی است. شهر طالخونچه با قدمت بیش از 1000 سال از گذشته های دور مردمی را در خود جای داده که هویت خود را با پیروی از دین مبین اسلام و مذهب تشیع علوی پایه ریزی کرده اند و از گذشته های بسیار دور ملّا های شهر یا به عبارتی معلمین مکتبخانه ای فرزندان این دیار را با نوای روحبخش قرآن آشنا کرده و سپس دروس ادبیات ، تاریخ، ریاضی، نجوم و غیره را به آنان آموخته اند و در واقع تعلم را مقدم بر تعلیم دانسته اند و از بطن این جامعه علمای بسیاری به منصۀ ظهور رسیده اند که از آن جمله می توان عالمان ربّانی را نام برد که دانش آموختگانی را تربیت کرده اند که زمانی از علمای حوزوی بوده و یا در دانشگاهها به تدریس مشغول بوده اند؛ عالمانی همچون: آیت ا... سید علی اکبر هاشمی (ره)، آیت ا... حاج سید اسماعیل هاشمی (ره)، آیت ا... اسداله الهی (ره)، دکتر محمد جواد شریعت و ... .
›مدارس و مراکز فرهنگی:
در گذشته و قبل از تأسیس مدارس به سبک فعلی، تدریس و علم آموزی در مکتب خانه ها صورت می گرفته است. یکی از اولین ملاهای طالخونچه شخصی به نام میرزا مظفر بوده که در منزل خود کلاس درسی داشته و در آنجا به نوجوانان محل دروس قرآن، عربی، دیوان حافظ، گلستان سعدی، ریاضی، نجوم و ... را می آموخته است. میرزا عطا فرزند میرزا مظفر نیز یکی از ملاهای قدیمی این محل بوده و بعد از ایشان می توان به ملاحسین شریعت یاد کرد. درس خواندن در مکتب تا سال 1303 ادامه می یابد و سرانجام در سال 1304 اولین دبستان طالخونچه به نام دبستان بهرام تأسیس می شود و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی (ره) به دبستان شهید مطهری تغییر نام می دهد و در سالهای اخیر به دبستان امام سجاد(ع) تغییر نام داده است.
امروزه در سطوح مختلف ابتدایی، راهنمایی و متوسطه مدارسی در سطح شهر دایر می باشد که بالغ بر 3000 نفر دانش آموز در این مراکز آموزشی به تحصیل مشغولند.
پایبندی مردم طالخونچه از زمانهای قدیم به اسلام زبانزد خاص و عام بوده است و در تمام محله های شهر مساجدی با قدمت تاریخی زیاد وجود دارد که نمود واقعی اعتقاد راسخ مردم این دیار به مذهب تشیع علوی است. معروفترین مساجد شهر از گذشته تاکنون : مسجد خیبر، مسجد امام علی (ع)، مسجد حضرت قائم (عج)، مسجد الرضا (ع)، مسجد المؤمنین (ع)، مسجد حضرت سجاد (ع)، مسجد حضرت ابوالفضل (ع)، مسجد نجارخانه
برگرفته از وب سايت ديار صاحب
