میترا یزدچی
نمد مالي از صنايع بسيار قديمي است که درباره تاريخ و محل پيدايش آن اطلاع دقيقي دردست نيست، ولي قديميترين نمونههايي که از اين صنعت به دست آمده، نمونههاي کشفشده در پازيريک متعلق به ايران دوره هخامنشي است و به صورت کف پوش، آويزه ديواريوجل اسب ميباشد و از حيث مشخصات فني و طرح و نقش بسيار جالب و در خور ستايشاست.
نمد سادهترين نوع کف پوش است و ساخت آن احتياج به دستگاه خاصي ندارد. در نمد مالي در واقع از خاصيت طبيعي پشم که عبارت از در هم پيچيدن الياف آن، در اثر رطوبت و فشار است، استفاده ميشود. احتمال دارد که اولين بار بافندگاني که الياف پشمي را شسته و براي گرفتن رطوبت آن، با چوبدستي ضربههايي به پشم ميزدهاند، موفق به کشف اين خصوصيت پشم و در نتيجهموفق بهوجود آوردن صنعت نمد مالي شده باشند. ساخت کفپوشهاي نمدين، به مراتب سادهتر از تهيه ساير کفپوشها مانند قالي و گليم است و با اينکه از لحاظ مقدار مواد اوليه مورد نياز تفاوت چنداني با قالي و گليم ندارد، با اين حالبه واسطه سهولت و سرعت عمل توليد بسيار ارزانتر از آنها است. چون توليد نمد نياز به قدرت بدني فراوان دارد، لذا در اغلب نقاط ايران، نمد مالي به وسيله مردان انجام ميشود. ماده اصلي نمد، پشم گوسفند به رنگهاي طبيعي مانند سفيد، قهوهاي، سياه و يا ترکيبي ازآنها براي زمينه و مقداري پشم رنگ شده به رنگهاي گوناگون جهت ايجاد نقوش ميباشد. دربعضي مناطق، پشم زمينه را هم گاهي رنگ ميکنند و در نقاطي ديگر، گاه براي نقوش روينمد نيز از پشم خود رنگ استفاده ميكنند. ساختن يک قطعه نمد معمولا يک روزه انجام ميشود و نمد مالان اغلب به صورت دو نفري کار ميکنند. صبح تا ظهر به حلاجي پشمها ميگذرد و بعد از ظهر کار اصلي شروع ميشود. ابتدا يک قطعه کرباس را پهن ميکنند و روي آن قطعه حصيري را که اصطلاحا قالب مينامند ميگسترانند. اين حصير مشخصکننده اندازه نمد ميباشد. سپس پشمهاي رنگين را بهصورت رشتههايي در آورده و به شکل نقوش گوناگون که اغلب نمد مالان مانند گنجينهاي از پيشينيان خود، سينه به سينه به ارث بردهاند، بر روي حصير رسم ميكنند. وقتي کار نقشبندي پايان پذيرفت، پشم حلاجي شده مخصوص متن را به قطر يکسان روي نقوشميريزند، سپس به اندازه مورد لزوم روي پشمها محلول نيمگرم آب و صابون ريخته و آن را به همراه حصير و کرباس زيرين آن لوله ميکنند و با طنابي دور آنرا ميبندند و کار طاقت فرسايماليدن نمد آغاز ميشود. در اين مرحله ضمن وارد کردن فشار، نمد لوله شده را از اين سربه آن سر کارگاه ميغلتانند و هر چند بار يکمرتبه آنرا باز کرده و به آن محلول آب و صابونميافزايند تا الياف آن بهتر در هم روند. چون در ضمن ماليدن نمد، اطراف آن از حدودحصير فراتر ميرود، کنارههاي نمد را تا زده و روي نمد بر ميگردانند و مجددا نمد را با حصير و کرباس لوله کرده و عمل مالش نمد ادامه مييابد. نزديک به غروب کار نمد مالي پايان ميگيرد، سپس آنرا به مدت سه تا چهار روز در فضاي باز ميگذارند تا رطوبتش خشک شود. شيوه کار نمد مالي از دير باز تاکنون تغيير زيادي نکرده و تفاوت کار نمد مالان مناطق مختلفايران اندک است. امروزه نمد در بيشترين نقاط ايران توليد ميشود و مراکز عمده آن عبارتند از: استهبانفارس، شهرهاي مختلف گيلان و مازندران، سمنان، دامغان، قوچان، کرمانشاه و... توليدکنندگان نمد اکثرا ساکن شهرهايي هستند که در مسير کوچ عشاير ميباشد، زيرا مصرفکنندگان اصلي نمد ايلات و عشاير ايران هستند و اينان که اغلب کارشان دامپروري و دامداري است، پشم مورد نياز نمد مالان را در اختيار آنان قرار داده و متقابلا محصولاتآنان را خريداري ميکنند يا به شيوه قديمي معامله پاياپاي مينمايند. عشاير از نمد به صورت گوناگون مانند کفپوش چادرها، کلاه، تزئين ديوارههاي چادرها، جل اسب و لباس چوپانان استفاده ميکنند. اگرچه به علت ارزاني قيمت نمد، بيشترين مصرفکنندگان آن، عشاير و روستائيان هستند، ولي نمد با نقوش زيبا و اصيل و رنگآميزيهاي دلپذير، از توجه هنر دوستان و حامياناصالتهاي بومي اين سرزمين نيز برخوردار بوده است. امروزه کارآیی نمد نه تنها در ایران بلکه در جهان از زیراندازی ساده تا استفاده از انواع تزئینات فراتر رفته و روز به روز بر کارآییهای آن افزوده میشود. این تنوع کاربرد با ایجاد تغییراتی اساسی و وسیع در طرح و رنگ باعث خلق آثاری شگفتانگیز در نمد شده است که مستلزم تغییر دیدگاه و پذیرفتن نوآوری و خلاقیت در جهت تامین نیاز بازار و سلایق مشتری است.
نمد سادهترين نوع کف پوش است و ساخت آن احتياج به دستگاه خاصي ندارد. در نمد مالي در واقع از خاصيت طبيعي پشم که عبارت از در هم پيچيدن الياف آن، در اثر رطوبت و فشار است، استفاده ميشود. احتمال دارد که اولين بار بافندگاني که الياف پشمي را شسته و براي گرفتن رطوبت آن، با چوبدستي ضربههايي به پشم ميزدهاند، موفق به کشف اين خصوصيت پشم و در نتيجهموفق بهوجود آوردن صنعت نمد مالي شده باشند. ساخت کفپوشهاي نمدين، به مراتب سادهتر از تهيه ساير کفپوشها مانند قالي و گليم است و با اينکه از لحاظ مقدار مواد اوليه مورد نياز تفاوت چنداني با قالي و گليم ندارد، با اين حالبه واسطه سهولت و سرعت عمل توليد بسيار ارزانتر از آنها است. چون توليد نمد نياز به قدرت بدني فراوان دارد، لذا در اغلب نقاط ايران، نمد مالي به وسيله مردان انجام ميشود. ماده اصلي نمد، پشم گوسفند به رنگهاي طبيعي مانند سفيد، قهوهاي، سياه و يا ترکيبي ازآنها براي زمينه و مقداري پشم رنگ شده به رنگهاي گوناگون جهت ايجاد نقوش ميباشد. دربعضي مناطق، پشم زمينه را هم گاهي رنگ ميکنند و در نقاطي ديگر، گاه براي نقوش روينمد نيز از پشم خود رنگ استفاده ميكنند. ساختن يک قطعه نمد معمولا يک روزه انجام ميشود و نمد مالان اغلب به صورت دو نفري کار ميکنند. صبح تا ظهر به حلاجي پشمها ميگذرد و بعد از ظهر کار اصلي شروع ميشود. ابتدا يک قطعه کرباس را پهن ميکنند و روي آن قطعه حصيري را که اصطلاحا قالب مينامند ميگسترانند. اين حصير مشخصکننده اندازه نمد ميباشد. سپس پشمهاي رنگين را بهصورت رشتههايي در آورده و به شکل نقوش گوناگون که اغلب نمد مالان مانند گنجينهاي از پيشينيان خود، سينه به سينه به ارث بردهاند، بر روي حصير رسم ميكنند. وقتي کار نقشبندي پايان پذيرفت، پشم حلاجي شده مخصوص متن را به قطر يکسان روي نقوشميريزند، سپس به اندازه مورد لزوم روي پشمها محلول نيمگرم آب و صابون ريخته و آن را به همراه حصير و کرباس زيرين آن لوله ميکنند و با طنابي دور آنرا ميبندند و کار طاقت فرسايماليدن نمد آغاز ميشود. در اين مرحله ضمن وارد کردن فشار، نمد لوله شده را از اين سربه آن سر کارگاه ميغلتانند و هر چند بار يکمرتبه آنرا باز کرده و به آن محلول آب و صابونميافزايند تا الياف آن بهتر در هم روند. چون در ضمن ماليدن نمد، اطراف آن از حدودحصير فراتر ميرود، کنارههاي نمد را تا زده و روي نمد بر ميگردانند و مجددا نمد را با حصير و کرباس لوله کرده و عمل مالش نمد ادامه مييابد. نزديک به غروب کار نمد مالي پايان ميگيرد، سپس آنرا به مدت سه تا چهار روز در فضاي باز ميگذارند تا رطوبتش خشک شود. شيوه کار نمد مالي از دير باز تاکنون تغيير زيادي نکرده و تفاوت کار نمد مالان مناطق مختلفايران اندک است. امروزه نمد در بيشترين نقاط ايران توليد ميشود و مراکز عمده آن عبارتند از: استهبانفارس، شهرهاي مختلف گيلان و مازندران، سمنان، دامغان، قوچان، کرمانشاه و... توليدکنندگان نمد اکثرا ساکن شهرهايي هستند که در مسير کوچ عشاير ميباشد، زيرا مصرفکنندگان اصلي نمد ايلات و عشاير ايران هستند و اينان که اغلب کارشان دامپروري و دامداري است، پشم مورد نياز نمد مالان را در اختيار آنان قرار داده و متقابلا محصولاتآنان را خريداري ميکنند يا به شيوه قديمي معامله پاياپاي مينمايند. عشاير از نمد به صورت گوناگون مانند کفپوش چادرها، کلاه، تزئين ديوارههاي چادرها، جل اسب و لباس چوپانان استفاده ميکنند. اگرچه به علت ارزاني قيمت نمد، بيشترين مصرفکنندگان آن، عشاير و روستائيان هستند، ولي نمد با نقوش زيبا و اصيل و رنگآميزيهاي دلپذير، از توجه هنر دوستان و حامياناصالتهاي بومي اين سرزمين نيز برخوردار بوده است. امروزه کارآیی نمد نه تنها در ایران بلکه در جهان از زیراندازی ساده تا استفاده از انواع تزئینات فراتر رفته و روز به روز بر کارآییهای آن افزوده میشود. این تنوع کاربرد با ایجاد تغییراتی اساسی و وسیع در طرح و رنگ باعث خلق آثاری شگفتانگیز در نمد شده است که مستلزم تغییر دیدگاه و پذیرفتن نوآوری و خلاقیت در جهت تامین نیاز بازار و سلایق مشتری است.
